Τις προηγούμενες ημέρες στο νησί μας βρίσκονταν ο Καβαλιώτης δικηγόρος κύριος Σεραφείμ Σανσαρίδης, δεν τον γνώριζα, αλλά μας έφερε σε επικοινωνία ο κοινός γνωστός μας Στέλιος Κανδήλας. Ο κύριος Σανσαρίδης πέρα από την επαγγελματική του ενασχόληση με την νομική, εκδίδει στην Καβάλα το περιοδικό “Καμάρες” και ασχολείται και με την τέχνη, μάλιστα όπως κατάλαβα του αρέσει να ταυτοποιεί και να αναδεικνύει “άγνωστους” καλλιτέχνες έργων. Έτσι κατά την παρουσία του για πολλοστή φορά στο νησί μας, ασχολήθηκε με το Στασίδι του Αποστόλου Παύλου και ταυτοποίησε τον δημιουργό των ψηφιδωτών. Μετά την γνωριμία μας μου υποσχέθηκε πως με την ολοκλήρωση του σχετικού άρθρου θα το έστελνε προς δημοσίευση στο i-samothraki.gr, όπως και έπραξε και τον ευχαριστώ θερμά, μάλιστα άφησε υπόσχεση πως θα ασχοληθεί και με άλλα έργα της Σαμοθράκης.
Ακολουθεί το άρθρο του κυρίου Σεραφείμ Σανσαρίδη:
Η Καβάλα θεωρείται ότι ήταν το πρώτο ευρωπαϊκό έδαφος, με το οποίο ήρθε σε επαφή ο Απόστολος Παύλος. Κάτι τέτοιο δεν είναι όμως ακριβές, όπως προκύπτει και από την αναγραφή στο μνημείο «Το βήμα του Αποστόλου Παύλου» στην πόλη της Καβάλας, όπου αναφέρεται η Σαμοθράκη ως πρώτος ευρωπαϊκός προορισμός του Αποστόλου των Εθνών μετά την Τρωάδα.
Εικόνα 1 -Αναγραφή από το μνημείο του Αποστόλου Παύλου στην Καβάλα
Το ελάχιστα γνωστό αυτό γεγονός, που συνδέει νοητά τη Σαμοθράκη και την Καβάλα με το ταξίδι του Αποστόλου Παύλου, αποφάσισε να αναδείξει το έτος 2007 η Ιερά Μητρόπολη Αλεξανδρούπολης. Ο μητροπολίτης Άνθιμος ανέθεσε στον ντόπιο Σαμοθρακίτη τεχνίτη Δημήτριο Τηγανούρια την κατασκευή σκέπαστρου, όπου εντός του στη συνέχεια τοποθετήθηκαν τέσσερις ψηφιδωτές αγιογραφικές παραστάσεις, έργα του ψηφιδογράφου Χαράλαμπου Τσαυταρίδη. Τα αποκαλυπτήρια του μνημείου, που ονομάστηκε ως «Στασίδι του Αποστόλου Παύλου» έγιναν το έτος 2008 και έκτοτε στο σημείο τελείται κάθε χρόνο αγρυπνία στις 28 Ιουνίου, πλην όμως το μνημείο δεν αναδείχθηκε λόγω πολυετούς δικαστικής διαμάχης. Το μνημείο βρίσκεται μεταξύ της Παλαιόπολης και του οικισμού των Κάτω Καρυωτών, με την πρόσβαση σε αυτό να είναι ελεύθερη και ευχερής με αυτοκίνητο, καθώς στο σημείο υπάρχει βατός δρόμος.
Εικόνα 2 -Το στασίδι του Αποστόλου Παύλου στη Σαμοθράκη
Από τις αγιογραφίες που αποτελούν το μνημείο, στην πρώτη από αριστερά ξεχωρίζουν το σπασμένο κιονόκρανο Κορινθιακού τύπου και οι παραστάσεις των σημείων του επερχόμενου ταξιδιού του Αγίου, οι οποίες έχουν τεθεί σε χρυσό κάμπο (φόντο) για να υποδηλώσουν το υπερφυσικό νόημα του έργου.
Εικόνα 3 -Το όραμα του Αποστόλου Παύλου
Στη δεύτερη σύνθεση δεσπόζει το άγαλμα της Νίκης της Σαμοθράκης, ενώ απεικονίζονται και αρχιτεκτονικά στοιχεία σε αρχαιοπρεπή ρυθμό, τα οποία τίθενται και πάλι σε χρυσό κάμπο.
Εικόνα 4 -Ο κατάπλους του Αποστόλου Παύλου στη Σαμοθράκη
Στο κέντρο έχει τοποθετηθεί πληροφοριακή τοιχογραφία μεγάλων διαστάσεων σε οκτώ ξένες γλώσσες, αλλά και στη νέα Ελληνική (Ρωσικά, Αγγλικά, Γερμανικά, Τούρκικα, Γαλλικά, Ισπανικά, Ιταλικά και Βουλγάρικα), γεγονός που αποτιμάται ως ιδιαίτερα θετικό για τη μεταφορά του μηνύματος σε νεότερους προσκυνητές, παρά την έλλειψη σχετικής αναφοράς στην πηγή των Γραφών (ιδ. Πράξεις Αποστόλων (16.9-12)).
Εικόνα 5 -Κεντρικό τμήμα του μνημείου
Στην τρίτη αγιογραφική παράσταση το άγαλμα της Νίκης βρίσκεται πλέον στο βάθος της συνθέσεως, ενώ ο χρόνος, που ήταν ένα μόλις βράδυ σύμφωνα με τις Γραφές, υποδηλώνεται από τον κάμπο, ο οποίος σε αυτήν την περίπτωση δεν είναι χρυσός, αλλά αποτελείται από άστρα και την πανσέληνο.
Εικόνα 6 -Η κατήχηση των κατοίκων της Σαμοθράκης
Στο τέταρτο τα αρχαία σύμβολα (ναός και Νίκη) παραμένουν ως μέρος της σύνθεσης, αλλά πλέον ο χρυσός κάμπος επιστρέφει με τον Χριστό να απεικονίζεται στο κέντρο, λαμπρύνοντας τη σύνθεση και τις μορφές, οι κινήσεις και οι εκφράσεις των οποίων διακρίνονται από έντονη δραματικότητα.
Εικόνα 7 -Ο απόπλους του Απ. Παύλου προς Καβάλα
Στο κάτω δεξιά μέρος του τέταρτου ψηφιδωτού είχε τεθεί ήδη από κατασκευής του διακριτικά, λόγω μετριοφροσύνης του δημιουργού του, η υπογραφή του καλλιτέχνη, ο οποίος είναι ο Χαράλαμπος Τσαυταρίδης («ΧΕΙΡ ΧΑΡ ΤCΑΥΤΑΡΙΔΗ»).
Εικόνα 8 -Η υπογραφή του ψηφιδογράφου Χαρ. Τσαυταρίδη
Ο ψηφιδογράφος Χαράλαμπος Τσαυταρίδης σπούδασε στην περίφημη λόγω και της έντονης βυζαντινής παράδοσης της βόρειας Ιταλίας (ιδ. Ψηφιδωτά Αγίου Βιτάλλιου Ραβέννας) Scuola Mosaicisti del Friuli στο Σπιλιμπέργκο. Στην Ελλάδα έχει αγιογραφήσει με ψηφιδωτά πολλές εκκλησίες και μνημεία, χωρίς όμως το έργο του να περιορίζεται μόνο σε θρησκευτικές παραστάσεις.
Εικόνα 9 -Αναστάσιος Παπαδόπουλος ή Κοτζά Άναστάς: έργο Χ. Τσαυταρίδη
Από πλευράς τεχνοτροπίας ο Χ. Τσαυταρίδης πολλές φορές παρεκκλίνει από την αυστηρή βυζαντινή παράδοση, κινούμενος όμως εντός της. Δίχως να ξενίζει με την καλλιτεχνική του πρωτοπορία, αποτυπώνει με σωστή αναλογία τους κορμούς των απεικονιζομένων προσώπων και τα χαρακτηριστικά τους φτάνοντας ακόμη και σε φωτορεαλιστικά αποτελέσματα.
Εικόνα 10 -Φωτορεαλιστική σχεδόν απεικόνιση με ψηφιδωτό του Αγίου Παϊσίου
Η έντονη αναπαραστατικότητα στις συνθέσεις του Τσαυταρίδη είναι κυρίως εμφανής από τις ενδυματολογικές, αρχιτεκτονικές και διακοσμητικές επιλογές των θεμάτων του. Η διακόσμηση δεν αποκλείεται, αντίθετα εξυπηρετεί τον σκοπό του καλλιτέχνη. Παράλληλα τα έργα του χρησιμοποιούν την προοπτική και την φωτοσκίαση, προσφέροντας στον θεατή μία οπτική εμπειρία, που μόνον ένας καλλιτέχνης με υψηλή καλλιτεχνική κατάρτιση θα μπορούσε να αποδώσει. Κατά την άποψη του γράφοντος λοιπόν αναμένεται ο Τσαυταρίδης να αναγνωρισθεί στο μέλλον ως ένας από τους μαΐστορες τηςψηφιδογραφίας στην Ελλάδα.
Εικόνα 11 -Διακόσμηση, φωτοσκίαση, προοπτική και ρεαλισμός στο έργο του Χαρ. Τσαυταρίδη
Μετά λοιπόν και τη λήξη της δεκαπενταετούς δικαστικής διαμάχης, που κώλυε την προβολή και αξιοποίηση περαιτέρω του χώρου του μνημείου από το Δήμο Σαμοθράκης και τη Μητρόπολη Αλεξανδρούπολης, είναι ευκαιρία για την ανάδειξη και της παλαιοχριστιανικής εκκλησίας, υπολείμματα της οποίας υπάρχουν κοντά στο μνημείο.
Εικόνα 12 -Ο ψηφιδογράφος Χαράλαμπος Τσαυταρίδης και ο Μητροπολίτης Αλεξανδρούπολης
Ίσως μάλιστα την επιούσα χρονιά να δούμε τις νοητά συνδεδεμένες μέσω των ψηφιδωτών του Αποστόλου Παύλου περιοχές της Σαμοθράκης και της Καβάλας, συνδεδεμένες ακτοπλοϊκά πλέον και πάλι, όπως στο παρελθόν.
Σεραφειμ Σανσαρίδης
Ψηφιδωτό με τον Απόστολο Παύλο έξω από τον Ιερό Ναό Αγίου Νικολάου στην Καβάλα
i-samothraki.gr: Από την τελευταία φράση του αρθρογράφου μου γεννήθηκε η ιδέα πως οι 2 μητροπόλεις θα μπορούσαν να παίξουν ενεργό ρόλο στην διεκδίκηση της επανέναρξης της γραμμής Καβάλα – Σαμοθράκη, με ισχυρό κίνητρο, την υλοποίηση της διαδρομής “Στα βήματα του Αποστόλου Παύλου”…
Πολύ ενδιαφέρον άρθρο.