Από την εγκατάλειψη της υπαίθρου και την κρίση της κτηνοτροφίας, στην ανάγκη να δώσουμε στους νέους έναν λόγο να μείνουν
Ένα άρθρο του AgroTypos με αφορμή τις προτάσεις του Γεωπονικού Πανεπιστημίου Αθηνών για την ανανέωση του αγροτικού πληθυσμού ανοίγει μια συζήτηση που για τη Σαμοθράκη δεν είναι καθόλου θεωρητική.
Η Ελλάδα γερνά. Η ελληνική ύπαιθρος αδειάζει. Οι νέοι αγρότες είναι λίγοι και οι μεγαλύτεροι σε ηλικία παραγωγοί αποχωρούν.
Και αν αυτό αποτελεί πρόβλημα για ολόκληρη τη χώρα, για ένα ακριτικό νησί όπως η Σαμοθράκη μπορεί να εξελιχθεί σε ζήτημα επιβίωσης.
Γιατί εδώ δεν μιλάμε μόνο για το ποιος θα καλλιεργήσει τη γη.
Μιλάμε για το ποιος θα μείνει στο νησί.
Ποιος θα κάνει οικογένεια.
Ποιος θα παράγει.
Ποιος θα κρατήσει ζωντανή την ύπαιθρο.
Η κτηνοτροφία υπέστη ένα τεράστιο πλήγμα
Η Σαμοθράκη έχει έναν ιδιαίτερο δεσμό με την κτηνοτροφία. Για γενιές ολόκληρες οικογένειες έζησαν από τα κοπάδια τους και η κτηνοτροφία αποτέλεσε βασικό κομμάτι της οικονομικής και κοινωνικής ζωής του νησιού.
Η ευλογιά των αιγοπροβάτων όμως προκάλεσε ένα τεράστιο πλήγμα.
Περίπου 28-29 κοπάδια στη Σαμοθράκη οδηγήθηκαν σε θανάτωση, στο πλαίσιο των μέτρων αντιμετώπισης της νόσου.
Πίσω από αυτόν τον αριθμό δεν βρίσκονται απλώς ζώα.
Βρίσκονται οικογένειες.
Άνθρωποι που μπορεί να χρειάστηκαν χρόνια για να δημιουργήσουν ένα κοπάδι. Άνθρωποι που έχασαν όχι μόνο την παραγωγή μιας περιόδου, αλλά ένα παραγωγικό κεφάλαιο που αποτελούσε τη βάση της ζωής τους.
Και υπάρχει ένα ερώτημα που πρέπει να μας απασχολήσει:
Όλοι όσοι έχασαν τα κοπάδια τους θα επιστρέψουν στην κτηνοτροφία;
Ή κάποιοι, έχοντας περάσει όλη αυτή τη διαδικασία, θα αποφασίσουν ότι δεν μπορούν ή δεν θέλουν να ξεκινήσουν ξανά;
Αν συμβεί το δεύτερο, τότε το πλήγμα δεν τελειώνει με την ολοκλήρωση των θανατώσεων ή των αποζημιώσεων.
Μπορεί να αφήσει ένα μόνιμο κενό στην παραγωγική ζωή του νησιού.
Και η γεωργία είναι μέρος της ίδιας εξίσωσης
Η γεωργία της Σαμοθράκης δεν μπορεί να εξετάζεται αποκομμένη από την κτηνοτροφία.
Ένα σημαντικό μέρος της καλλιεργητικής δραστηριότητας συνδέεται με την παραγωγή ζωοτροφών για τα κοπάδια.
Όταν λοιπόν μειώνεται δραματικά η κτηνοτροφία, επηρεάζεται και η γεωργία.
Αυτό όμως μπορεί να είναι ταυτόχρονα και μια αφορμή να ξαναδούμε τι θέλουμε να παράγει η Σαμοθράκη.
Γιατί το νησί δεν έχει μόνο δυνατότητες στην κτηνοτροφία.
Έχει ένα μοναδικό φυσικό περιβάλλον και μια πλούσια χλωρίδα που θα μπορούσαν να αποτελέσουν βάση για νέες καλλιέργειες, με έμφαση στα αρωματικά και φαρμακευτικά φυτά.
Πόσο έχει συζητηθεί όμως οργανωμένα αυτή η δυνατότητα με τους παραγωγούς;
Πόσες ενημερωτικές εκδηλώσεις έχουν γίνει;
Πόσοι ειδικοί έχουν έρθει στο νησί για να εξηγήσουν τι μπορεί πραγματικά να καλλιεργηθεί, με ποιο κόστος, ποια αγορά υπάρχει και τι εισόδημα μπορεί να αποφέρει;
Δεν αρκεί να λέμε ότι η Σαμοθράκη έχει δυνατότητες. Πρέπει να βοηθήσουμε τους ανθρώπους της να τις αξιοποιήσουν.
Ο μικρός παραγωγός δεν χρειάζεται μόνο υποχρεώσεις
Την ίδια στιγμή, ο παραγωγός βρίσκεται αντιμέτωπος με ένα συνεχώς αυξανόμενο διοικητικό βάρος.
Χαρακτηριστικό παράδειγμα είναι το Ελαιοκομικό Μητρώο.
Η ανάγκη καταγραφής και οργάνωσης της ελαιοκομικής παραγωγής μπορεί να είναι απολύτως κατανοητή. Όμως για τον μικρό παραγωγό, ιδιαίτερα σε ένα νησί όπου η γεωργία συχνά ασκείται σε μικρή κλίμακα και συμπληρωματικά, κάθε νέα διαδικασία μπορεί να αποτελεί έναν ακόμη λόγο απομάκρυνσης από την παραγωγή.
Το ζητούμενο δεν είναι να μην υπάρχουν κανόνες.
Το ζητούμενο είναι να υπάρχει και κάποιος να βοηθήσει τον παραγωγό να τους εφαρμόσει.
Αν θέλουμε να κρατήσουμε ανθρώπους στην ύπαιθρο, δεν γίνεται να τους ζητάμε συνεχώς περισσότερα χωρίς να τους προσφέρουμε παράλληλα ενημέρωση, τεχνική υποστήριξη και πραγματικά κίνητρα.
Και εδώ έρχεται μια ενδιαφέρουσα ευκαιρία για τη Σαμοθράκη
Ο Δήμος Σαμοθράκης έχει συμφωνήσει να παραχωρήσει το παλιό Δημοτικό Σχολείο Αλωνίων στο Δημοκρίτειο Πανεπιστήμιο Θράκης.
Ίσως λοιπόν αξίζει να ανοίξει μια συζήτηση που μέχρι σήμερα δεν έχουμε κάνει.
Θα μπορούσε ο χώρος αυτός να αποτελέσει έναν μικρό εκπαιδευτικό και ερευνητικό κόμβο για την πρωτογενή παραγωγή της Σαμοθράκης;
Όχι απαραίτητα ένα νέο πανεπιστημιακό τμήμα με την κλασική έννοια.
Αλλά ένα Κέντρο Αγροτικής Καινοτομίας και Νέων Καλλιεργειών, σε συνεργασία με το Δημοκρίτειο Πανεπιστήμιο Θράκης και άλλους επιστημονικούς φορείς.
Ένας χώρος όπου θα μπορούσαν να γίνονται:
- σεμινάρια για νέες καλλιέργειες,
- πρακτική εκπαίδευση νέων παραγωγών,
- ενημερώσεις για αρωματικά και φαρμακευτικά φυτά,
- παρουσιάσεις σύγχρονων τεχνικών γεωργίας και κτηνοτροφίας,
- δράσεις για τη μεταποίηση και την τυποποίηση τοπικών προϊόντων,
- θερινά σχολεία και εκπαιδευτικές δράσεις,
- μικρά ερευνητικά προγράμματα για τις ιδιαίτερες συνθήκες της Σαμοθράκης,
- αλλά και πρακτική άσκηση φοιτητών.
Και γιατί όχι;
Να έρχονται στο νησί έστω και λίγοι φοιτητές κάθε χρόνο.
Για ένα νησί που χρειάζεται νέους ανθρώπους, ακόμη και αυτό έχει αξία.
Δεν χρειάζεται να περιμένουμε ένα μεγάλο σχέδιο για να ξεκινήσουμε
Η πρόταση αυτή δεν σημαίνει ότι αύριο θα δημιουργηθεί πανεπιστημιακό τμήμα στη Σαμοθράκη.
Ούτε ότι ένα κέντρο από μόνο του θα λύσει το δημογραφικό πρόβλημα.
Μπορεί όμως να αποτελέσει ένα πρώτο βήμα.
Γιατί η αντιμετώπιση του δημογραφικού δεν γίνεται μόνο με επιδόματα.
Ένας νέος άνθρωπος θα μείνει σε έναν τόπο όταν μπορεί να εργαστεί, να δημιουργήσει, να αποκτήσει εισόδημα και να δει ότι υπάρχει μέλλον για τον ίδιο και την οικογένειά του.
Και η παραγωγή μπορεί να είναι ένα κομμάτι αυτού του μέλλοντος.
Το πραγματικό στοίχημα είναι οι νέοι
Η συζήτηση που άνοιξε το Γεωπονικό Πανεπιστήμιο Αθηνών για τη γήρανση του αγροτικού πληθυσμού πρέπει να φτάσει μέχρι τα νησιά.
Και στη Σαμοθράκη πρέπει να γίνει αφορμή για μια πολύ πιο συγκεκριμένη συζήτηση.
Τι θέλουμε να παράγουμε;
Πώς θα βοηθήσουμε έναν νέο να ξεκινήσει;
Πώς θα ξαναστήσουμε την κτηνοτροφία μετά το πλήγμα της ευλογιάς;
Πώς θα αξιοποιήσουμε καλύτερα τη γη που υπάρχει;
Πώς θα δημιουργήσουμε νέες παραγωγικές δραστηριότητες;
Και τελικά:
Πώς θα δώσουμε στους νέους έναν πραγματικό λόγο να μείνουν στη Σαμοθράκη;
Ίσως η απάντηση να βρίσκεται μπροστά μας.
Ένα παλιό σχολείο στα Αλώνια μπορεί να γίνει κάτι περισσότερο από ένα κτίριο που παραχωρείται σε ένα πανεπιστήμιο.
Μπορεί να γίνει ένας χώρος γνώσης, έρευνας, παραγωγής και νέων ιδεών.
Ένας χώρος όπου η γνώση θα συναντά τη γη.
Και ίσως, μέσα από αυτή τη συνάντηση, κάποιοι νέοι άνθρωποι να βρουν έναν λόγο να μείνουν.
Γιατί τελικά το δημογραφικό δεν είναι μόνο θέμα αριθμών.
Είναι το ερώτημα αν θα υπάρχουν άνθρωποι στη Σαμοθράκη για να συνεχίσουν την ιστορία της.
