Η μείωση του μαθητικού πληθυσμού αποτυπώνει τη βαθύτερη δημογραφική κρίση – 70.000 λιγότερα παιδιά σε νηπιαγωγεία και δημοτικά μέσα σε περίπου μία δεκαετία
Ένα από τα πιο χαρακτηριστικά αποτυπώματα της δημογραφικής κρίσης στην Ελλάδα βρίσκεται πλέον μέσα στις σχολικές αίθουσες.
Τα παιδιά που περνούν κάθε χρόνο για πρώτη φορά την πόρτα του δημοτικού είναι λιγότερα, ενώ η συνολική εικόνα της Πρωτοβάθμιας Εκπαίδευσης καταγράφει σημαντική συρρίκνωση του μαθητικού πληθυσμού.
Σύμφωνα με τα στοιχεία που παρουσιάζονται στην έκθεση της Ελληνικής Στατιστικής Αρχής «Η Ελλάς με αριθμούς», οι εγγραφές στην Α’ Δημοτικού έχουν μειωθεί κατά περίπου 30.000 μέσα σε μία δεκαετία, εξέλιξη που αποτελεί ακόμη μία ένδειξη της υπογεννητικότητας και της γενικότερης δημογραφικής μεταβολής της χώρας.
Η εικόνα γίνεται ακόμη πιο καθαρή όταν εξεταστεί συνολικά η Πρωτοβάθμια Εκπαίδευση.
Σχεδόν 70.000 λιγότερα παιδιά σε νηπιαγωγεία και δημοτικά
Το σχολικό έτος 2014-2015 στα δημόσια και ιδιωτικά νηπιαγωγεία και δημοτικά της χώρας φοιτούσαν συνολικά 799.801 παιδιά.
Δέκα περίπου χρόνια αργότερα, το σχολικό έτος 2023-2024, ο αριθμός είχε υποχωρήσει στους 729.859 μαθητές.
Η διαφορά ανέρχεται σε σχεδόν 70.000 παιδιά, δηλαδή σε ποσοστό -8,7%.
Η εξέλιξη αυτή δεν αφορά μόνο την εκπαίδευση. Αποτελεί έναν από τους πιο άμεσους δείκτες της δημογραφικής πορείας της χώρας, καθώς ο αριθμός των παιδιών σχολικής ηλικίας συνδέεται άμεσα με τις γεννήσεις προηγούμενων ετών, αλλά και με τη μετακίνηση οικογενειών και νέων ανθρώπων στο εξωτερικό.
Το δημοτικό χάνει μαθητές
Ιδιαίτερα χαρακτηριστική είναι η εικόνα στα δημοτικά σχολεία.
Το 2014-2015 φοιτούσαν στα δημοτικά 639.600 παιδιά, ενώ το 2023-2024 ο αριθμός τους είχε μειωθεί στους 561.890.
Πρόκειται για απώλεια 77.710 μαθητών, ποσοστό περίπου 12,1%.
Αντίθετα, στα νηπιαγωγεία καταγράφεται διαφορετική εικόνα στα συγκεκριμένα στοιχεία: από 160.201 νήπια το 2014-2015 ο αριθμός έφτασε τα 167.969 το 2023-2024.
Η διαφορά αυτή δείχνει ότι η εικόνα δεν μπορεί να αποδοθεί με έναν μόνο αριθμό ή έναν μόνο παράγοντα. Η δημογραφική εξέλιξη μεταφέρεται σταδιακά από τη μία εκπαιδευτική βαθμίδα στην άλλη.
Η Ανατολική Μακεδονία και Θράκη χάνει πληθυσμό
Ιδιαίτερη σημασία για τη Θράκη έχει η εικόνα των δύο τελευταίων απογραφών.
Μεταξύ 2011 και 2021, ο συνολικός πληθυσμός της Ελλάδας μειώθηκε κατά περίπου 334.000 άτομα, από 10.816.286 σε 10.482.487, δηλαδή κατά 3,1%.
Όμως η μείωση δεν ήταν ίδια σε όλες τις περιοχές.
Η Δυτική Μακεδονία κατέγραψε τη μεγαλύτερη πληθυσμιακή συρρίκνωση, με απώλεια 10,3%.
Ακολούθησε η Ανατολική Μακεδονία και Θράκη, όπου ο πληθυσμός μειώθηκε κατά 7,6% μεταξύ των δύο απογραφών.
Το στοιχείο αυτό έχει ιδιαίτερη σημασία για τη λειτουργία των σχολείων στην περιοχή, καθώς η μείωση του συνολικού πληθυσμού και ειδικότερα των νεότερων ηλικιών δημιουργεί πιέσεις στις σχολικές μονάδες, ιδιαίτερα στις μικρότερες και πιο απομακρυσμένες περιοχές.
Λιγότερα παιδιά, περισσότερες ανάγκες για τις μεγαλύτερες ηλικίες
Η δημογραφική μεταβολή δεν αφορά μόνο τη μείωση του αριθμού των παιδιών.
Τα στοιχεία της απογραφής αποτυπώνουν ταυτόχρονα τη γήρανση του πληθυσμού.
Μεταξύ 2011 και 2021, η ηλικιακή ομάδα 0-9 ετών μειώθηκε κατά 16,3%, ενώ αντίθετα ο πληθυσμός των ανθρώπων ηλικίας 80 ετών και άνω αυξήθηκε κατά 31,3%.
Παράλληλα, σημαντική αύξηση καταγράφηκε και στην ηλικιακή ομάδα 60-69 ετών. Από 1.134.045 άτομα το 2011 έφτασε στα 1.324.635 το 2021, αύξηση περίπου 16,8%.
Η αντίθεση είναι χαρακτηριστική: λιγότερα παιδιά στις μικρές ηλικίες και περισσότερος πληθυσμός στις μεγαλύτερες.
Σχολεία που κλείνουν λόγω έλλειψης μαθητών
Η δημογραφική αλλαγή έχει ήδη πρακτικές συνέπειες στο σχολικό δίκτυο.
Σύμφωνα με τα στοιχεία που παρουσιάζονται, περίπου 100 σχολικές μονάδες Πρωτοβάθμιας Εκπαίδευσης έχουν καταργηθεί την τελευταία τριετία σε ολόκληρη τη χώρα, ενώ οι υποβιβασμοί σχολικών μονάδων ήταν περίπου τριπλάσιοι.
Μόνο για τη φετινή σχολική χρονιά αναφέρεται η κατάργηση 43 νηπιαγωγείων και 32 δημοτικών σχολείων.
Η Θεσσαλία εμφανίζεται ως περιοχή με ιδιαίτερα μεγάλο αριθμό καταργούμενων σχολικών μονάδων, καθώς αναφέρεται ότι έκλεισαν ή συγχωνεύτηκαν 26 σχολεία – 11 δημοτικά και 15 νηπιαγωγεία.
Για την Ανατολική Μακεδονία και Θράκη, η γενικότερη πληθυσμιακή συρρίκνωση αποτελεί ένα από τα δεδομένα που θα πρέπει να λαμβάνονται υπόψη στον σχεδιασμό του σχολικού χάρτη της επόμενης περιόδου.
Το δημογραφικό δεν είναι μόνο θέμα γεννήσεων
Η μείωση των μαθητών δεν οφείλεται αποκλειστικά στη μείωση των γεννήσεων.
Ο καθηγητής Δημογραφίας και διευθυντής Ερευνών στο Ινστιτούτο Δημογραφικών Ερευνών και Μελετών Βύρων Κοτζαμάνης επισημαίνει ότι η εικόνα είναι πιο σύνθετη και συνδέεται τόσο με την υπογεννητικότητα όσο και με τη μετανάστευση.
Όπως αναφέρεται στη σχετική συνέντευξή του, από το 2010 και μετά σημαντικός αριθμός νέων ανθρώπων ηλικίας 25 έως 50 ετών εγκαταλείπει την Ελλάδα. Κάποιοι από αυτούς έχουν παιδιά και τα παιδιά τους μετακινούνται μαζί τους στο εξωτερικό.
Η εκτίμησή του είναι ότι περίπου τα δύο τρίτα της μείωσης των μαθητών συνδέονται με τη μείωση των γεννήσεων και το ένα τρίτο με τη μετανάστευση.
Οι γεννήσεις περίπου οι μισές από τους θανάτους
Η δημογραφική εικόνα γίνεται ακόμη πιο έντονη όταν συγκριθούν οι γεννήσεις με τους θανάτους.
Τα στοιχεία της έκδοσης «Η Ελλάς με αριθμούς» για την περίοδο 2020-2024 δείχνουν ότι το 2020 καταγράφηκαν 84.764 γεννήσεις έναντι 131.025 θανάτων.
Οι γεννήσεις αντιστοιχούσαν τότε στο 65% των θανάτων.
Το ποσοστό υποχώρησε στο 59,3% το 2021, στο 54% το 2022, ενώ διαμορφώθηκε στο 55,7% το 2023 και στο 53,9% το 2024.
Με απλά λόγια, η χώρα εξακολουθεί να καταγράφει πολύ περισσότερους θανάτους από γεννήσεις.
Τι μπορεί να κάνει το κράτος
Η συρρίκνωση του μαθητικού πληθυσμού δημιουργεί προφανώς προβλήματα στον εκπαιδευτικό σχεδιασμό, αλλά δεν σημαίνει αυτομάτως ότι κάθε σχολείο με λίγους μαθητές πρέπει να κλείσει.
Η υπουργός Παιδείας Σοφία Ζαχαράκη έχει δηλώσει ότι ακόμη και όταν σε μια περιοχή υπάρχει ένα ή δύο παιδιά, το σχολείο μπορεί να παραμένει ανοιχτό, όταν δεν υπάρχει δυνατότητα φοίτησης σε κοντινή άλλη σχολική μονάδα.
Παράλληλα, σύμφωνα με τα στοιχεία που παρατίθενται, την περίοδο 2019-2026 διορίστηκαν περισσότεροι από 53.000 εκπαιδευτικοί, ενώ τον Αύγουστο του 2026 περίπου 5.300 εκπαιδευτικοί εντάχθηκαν ως μόνιμοι στο δημόσιο εκπαιδευτικό σύστημα.
Στον τομέα των σχολικών υποδομών, πάνω από 660 παλαιά σχολικά κτίρια ανακαινίστηκαν μέσω του προγράμματος «Μαριέττα Γιαννάκου», με στόχο ο αριθμός των αναβαθμισμένων σχολείων να φτάσει τις 4.000 έως το 2030.
Παράλληλα, το υπουργείο Παιδείας χρησιμοποιεί το σύστημα Edu-Plan, ένα εργαλείο που, σύμφωνα με το δημοσίευμα, αξιοποιεί τεχνητή νοημοσύνη για τον καλύτερο σχεδιασμό της κατανομής των εκπαιδευτικών πόρων με βάση τη δημογραφική εξέλιξη.
Η εικόνα πίσω από τους αριθμούς
Τα 30.000 λιγότερα πρωτάκια δεν είναι απλώς ένας αριθμός που αφορά το σχολικό κουδούνι του Σεπτεμβρίου.
Είναι ένας δείκτης μιας μεγαλύτερης αλλαγής στην ελληνική κοινωνία.
Λιγότερες γεννήσεις, φυγή μέρους του ενεργού πληθυσμού στο εξωτερικό, μείωση των παιδιών στις μικρές ηλικίες και ταυτόχρονη αύξηση του ηλικιωμένου πληθυσμού συνθέτουν μια εικόνα που επηρεάζει όχι μόνο τα σχολεία, αλλά και την οικονομία, την αγορά εργασίας, το ασφαλιστικό σύστημα και τελικά τη λειτουργία ολόκληρης της κοινωνίας.
Και για περιοχές όπως η Ανατολική Μακεδονία και Θράκη, όπου η τελευταία απογραφή κατέγραψε ήδη μείωση πληθυσμού 7,6%, το δημογραφικό δεν είναι μια μακρινή συζήτηση για το μέλλον. Είναι μια πραγματικότητα που αποτυπώνεται ήδη στις τοπικές κοινωνίες και, μεταξύ άλλων, στις σχολικές αίθουσες.
Τον περασμένο Ιούνιο με αφορμή το κλείσιμο του Δημοτικού Σχολείου Λακκώματος το i-samothraki.gr είχε επικοινωνήσει με την ΔΙΠΕ Έβρου και τα στοιχεία ήταν απογοητευτικά για την Σαμοθράκη. ‼️112 Μαθητές* ‼️ θα φοιτήσουν την φετινή χρονιά στο μοναδικό Δημοτικό Σχολείο Καμαριώτισσας. Όπως έγραψα τότε:
Η τραγική ειρωνεία: Ο αριθμός 112 δεν είναι απλά το σύνολο των μαθητών που απέμειναν στα δημοτικά μας. Μοιάζει με μια μακάβρια σύμπτωση, καθώς το 112 είναι ο παγκόσμιος αριθμός για την Έκτακτη Ανάγκη. Και η παιδεία στη Σαμοθράκη εκπέμπει πλέον το πιο ηχηρό “SOS”.
Μπορείτε να δείτε τα στοιχεία και το άρθρο εδώ: Σοκ από τα στοιχεία της ΔΙΠΕ Έβρου: 112 μαθητές Δημοτικού στο νησί, αριθμός «Έκτακτης Ανάγκης» – Μετά τα Αλώνια, τη Χώρα, τον Προφήτη Ηλία, έσβησε και το Λάκκωμα
* Όπως με ενημέρωσε ο Νίκος Δεληγιάννης που ο γιος του πάει Α’ Δημοτικού, χθες στον Αγιασμό ήταν 12 παιδιά… 12 από τα 112 στην Α’ Δημοτικού, δηλαδή λίγο πάνω από το 10% του συνόλου… Τραγικό…
Οι αριθμοί είναι αμείλικτοι και ζητούν εγρήγορση
Πρέπει όλοι να είχαν κινητοποιηθεί ΧΘΕΣ, σήμερα ήδη είναι αργά…!!! Αλλά κάλλιο αργά παρά ποτέ… Απαιτείίται εγρήγορση από όλους και κυρίως ΟΥ-ΣΙ-Α-ΣΤΙ-ΚΑ ΟΙΚΟΝΟΜΙΚΑ ΚΙΝΗΤΡΑ, από όλους τους εμπλεκόμενους Κράτος, Μητροπόλεις (Σεβασμιότατοι, αφήστε τα άρθρα και βάλτε πιο βαθιά τα χέρια στις τσέπες για το δημογραφικό), Περιφέρειες, Δήμοι. Υπάρχουν βέβαια κάποια επιδόματα, αλλά είναι πολύ μικρά για να αναστείλουν το δημογραφικό πρόβλημα.
Μία αρκετά γενναία κίνηση ήρθε στο φως αυτές τις μέρες από έναν μικρό νησιωτικό Δήμο. Ο Δήμος Νισύρου δίνει 3.000€ για κάθε γέννηση παιδιού από μόνιμους κατοίκους και εξετάζεται και ένα επιπλέον μηνιαίο επίδομα της τάξεως των 150€…!!! Θα πούνε κάποιοι πόσες γεννήσεις να έχει η Νίσυρος των 1.000 κατοίκων; Ακόμη και 5 τον χρόνο κέρδος είναι… Άλλοι θα πούνε μπορεί η Νίσυρος να είναι καλά οικονομικά και να μπορεί να δώσει; 5 γεννήσεις, 15.000€ σιγά το κόστος για έναν Δήμο….
Διαβάστε το σχετικό άρθρο από την ηλεκτρονική έκδοση της εφημερίδας Δημοκρατία:
Νίσυρος: 3.000 ευρώ για κάθε παιδί – Οι Δήμοι καλύπτουν το κενό της κυβερνητικής ανικανότητας
Άφαντο το κράτος για το δημογραφικό – Μπροστά βγαίνουν οι Δήμοι
Την ώρα που το δημογραφικό εξελίσσεται σε μία από τις μεγαλύτερες απειλές για το μέλλον της χώρας, η κυβέρνηση επιμένει να κωφεύει, χωρίς μια αποτελεσματική απάντηση που να ανακουφίζει ουσιαστικά τα νέα ζευγάρια. Το κενό επιχειρούν πλέον να καλύψουν οι ίδιοι οι Δήμοι, βάζοντας χρήματα από τα ταμεία τους για να στηρίξουν τις οικογένειες και κάθε νέα γέννηση.
Μετά την Καλλιθέα, που θέσπισε οικονομική ενίσχυση 1.000 ευρώ για οικογένειες που αποκτούν παιδί, σειρά παίρνει η Νίσυρος, με ένα ακόμη ισχυρότερο κίνητρο: 3.000 ευρώ εφάπαξ για κάθε νέο παιδί οικογένειας μόνιμων κατοίκων του νησιού.
Η εισήγηση του δημάρχου Νισύρου Χριστοφή Κορωναίου εγκρίθηκε ομόφωνα από το Δημοτικό Συμβούλιο. Δικαιούχοι θα είναι όσοι, κατά τη γέννηση του παιδιού, είναι δημότες και μόνιμοι κάτοικοι της Νισύρου.
Το βοήθημα είναι αφορολόγητο, δεν συνυπολογίζεται στα εισοδηματικά κριτήρια άλλων κοινωνικών παροχών, ενώ στον προϋπολογισμό του Δήμου για το 2026 έχουν ήδη προβλεφθεί 9.000 ευρώ για την εφαρμογή του μέτρου.
Σχεδιάζουν και 150 ευρώ τον μήνα
Η δημοτική αρχή, μάλιστα, εξετάζει ένα ακόμη πιο φιλόδοξο μέτρο: την καταβολή 150 ευρώ τον μήνα για κάθε παιδί μέχρι τη συμπλήρωση των πέντε ετών, στο πλαίσιο της προσπάθειας να συγκρατηθούν νέοι άνθρωποι στο νησί και να ανακοπεί η πληθυσμιακή συρρίκνωση.
«Δεν είναι απλώς τα χρήματα, είναι μια αγκαλιά από τη Νίσυρο σε κάθε παιδί που γεννιέται εδώ. Είναι το μήνυμα ότι η Νίσυρος πιστεύει στο μέλλον της και το μέλλον είναι τα παιδιά μας», ανέφερε ο Χριστοφής Κορωναίος.
Και πρόσθεσε: «Είπαμε ναι στην οικογένεια, ναι στο μέλλον. Δώσαμε το μεγαλύτερο δημοτικό επίδομα γέννησης γιατί πιστεύουμε ακράδαντα ότι κάθε παιδί που γεννιέται στη Νίσυρο αξίζει την καλύτερη υποδοχή».
Από την Καλλιθέα μέχρι τη Νίσυρο
Η εικόνα είναι ενδεικτική. Στην Καλλιθέα θεσπίστηκαν 1.000 ευρώ, στη Νίσυρο 3.000 ευρώ και εξετάζεται ακόμη και μηνιαία στήριξη των παιδιών.
Προφανώς κανένας Δήμος δεν μπορεί να λύσει μόνος του το δημογραφικό. Όταν όμως η Τοπική Αυτοδιοίκηση αναγκάζεται να επιστρατεύσει τους περιορισμένους πόρους της για να δώσει κίνητρα στις νέες οικογένειες, αναδεικνύεται ακόμη περισσότερο η ανεπάρκεια της κεντρικής πολιτικής.
Όσα θα έπρεπε να αποτελούν μέρος μιας ισχυρής εθνικής στρατηγικής για το δημογραφικό, επιχειρούν πλέον να τα κάνουν, ο καθένας με τις δυνάμεις του, οι ίδιοι οι Δήμοι.
Η Σαμοθράκη μπορεί να ακολουθήσει…;;;
Ώστε σε λίγα χρόνια να μην μιλάμε ότι είναι ένα ελληνικό νησί (;;;;;) χωρίς κατοίκους ή χωρίς Έλληνες κατοίκους…😢😢😢😡, για να μην το κάνω ακόμη πιο τραγικό, αηδιαστικό και φρικιαστικό 🇬🇷…
