Την πλήρη εφαρμογή του προγράμματος Έρευνας και Εκμετάλλευσης Γεωθερμικού Δυναμικού σε επτά περιοχές υψηλού γεωθερμικού πεδίου της χώρας προκρίνει η Στρατηγικής Μελέτης Περιβαλλοντικών Επιπτώσεων (ΣΜΠΕ) Έρευνας και Εκμετάλλευσης Γεωθερμικού Δυναμικού σε περιοχές της χώρας η οποία ολοκληρώθηκε και είναι ανοιχτή σε σχόλια από τους ενδιαφερόμενους. Στόχος αφού εξεταστούν τα σχόλια και οι όποιες παρατηρήσεις το επιτελείο του Υπουργείου Περιβάλλοντος και Ενέργειας να προχωρήσει σε ένα restart στις συγκεκριμένες περιοχές από την Κεντρική και Νότια λεκάνη Στρυμόνα, τον Ακροπόταμο Καβάλας και το Δυτικό τμήμα της λεκάνης Δέλτα Νέστου έως τις λεκάνες του Δέλτα Έβρου και του Σπερχειού και των νησιωτικών περιοχών της Σαμοθράκης και της Νότιας Χίου.
Να θυμίσουμε ότι για τέσσερις από αυτές τις περιοχές είχε προκηρυχτεί διεθνής διαγωνισμός το 2023 για γεωθερμικές έρευνες και εκμετάλλευση, με μεγάλο αρχικό επενδυτικό ενδιαφέρον, το οποίο ωστόσο συρρικνώθηκε κατά τη δεύτερη φάση με συνέπεια να κηρυχτεί άγονος. Βασικές ενστάσεις τότε των συμμετεχόντων (συμμετείχαν σχεδόν όλοι οι εγχώριοι ενεργειακοί όμιλοι, αλλά και ξένοι) ήταν το υψηλό επενδυτικό ρίσκο, οι περιορισμοί σύνδεσης με το ηλεκτρικό σύστημα για την έκχυση της παραγόμενης ενέργειας και οι αδειοδοτικές διαδικασίες. Συνολικά, είχαν κατατεθεί πέντε φάκελοι με προσφορές από τους υποψηφίους , χωριστά για κάθε περιοχή, ωστόσο στην τελική φάση κατέληξε ένας και ο διαγωνισμός είχε κηρυχτεί άγονος.
Έρχεται νέος γύρος
Πληροφορίες αναφέρουν ότι υπάρχει πρόθεση για επαναπροκήρυξη, ωστόσο όχι νωρίτερα από το τέλος του έτους ή αρχές του 2027 καθώς θα πρέπει να προσδιοριστούν ελκυστικά κίνητρα. Όσο για την πρόσβαση στο ηλεκτρικό σύστημα, αρμόδιες πηγές αναφέρουν ότι επίκειται απόφαση ώστε οι επενδύσεις σε γεωθερμία να πάρουν προτεραιότητα στη λίστα των έργων που αιτούνται όρους σύνδεσης στους διαχειριστές των δικτύων.
Η γεωθερμική ενέργεια, λόγω της σταθερής διαθεσιμότητάς της, μπορεί να λειτουργήσει συμπληρωματικά προς τις λοιπές Ανανεώσιμες Πηγές Ενέργειας και να συμβάλει στην αξιοπιστία και την ανθεκτικότητα του ενεργειακού συστήματος. Η καθολική εφαρμογή του προγράμματος ανάπτυξης που προκρίνεται από τη ΣΜΠΕ θα εφαρμοστεί στις επτά διακριτές περιοχές της χώρας. Μάλιστα, στη μελέτη περιγράφονται όλες οι λεπτομέρειες των γεωθερμικών πεδίων.
Στρυμόνας: Η πιο ώριμη γεωθερμική λεκάνη της χώρας
Η περιοχή Κεντρικό – Νότιο τμήμα της λεκάνης του ποταμού Στρυμόνα αποτελεί μια από τις πιο ώριμες γεωθερμικά περιοχές της χώρας, καθώς φιλοξενεί σειρά γνωστών γεωθερμικών πεδίων τα οποία αποτελούν ενδείξεις ενεργού γεωθερμικού συστήματος. Σύμφωνα με τα διαθέσιμα δεδομένα, σε βαθιές ερευνητικές γεωτρήσεις έχουν καταγραφεί θερμοκρασίες που προσεγγίζουν τους 135 βαθμούς Κελσίου σε βάθη μεγαλύτερα των 3.600 μ., ενώ η θερμική βαθμίδα της περιοχής φθάνει έως και τους 36 βαθμούς Κελσίου ανά χιλιόμετρο.
Η παρουσία εκτεταμένων τεκτονικών δομών και βαθιών ρηγμάτων, σε συνδυασμό με την ύπαρξη ιζηματογενών σχηματισμών με ικανοποιητικές υδρογεωλογικές ιδιότητες, ενδέχεται να φιλοξενεί βαθύτερους ταμιευτήρες μέσης θερμοκρασίας (≥130°C). Σύμφωνα με πληροφορίες της ΕΑΓΜΕ, στην ευρύτερη περιοχή των Σερρών έχει εντοπιστεί γεωθερμικός ταμιευτήρας με θερμοκρασία περίπου 78 °C σε βάθος περίπου 98 μέτρων, γεγονός που υποδεικνύει συνδυασμένη αξιοποίηση μεταλλοφοριών και γεωθερμίας.
Στη λεκάνη του Στρυμόνα έχουν εντοπισθεί γεωθερμικά πεδία ενδιαφέροντος, με κυριότερα για την περιοχή μελέτης τα πεδία Θερμών – Νιγρίτας, στα οποία έχουν καταγραφεί θερμοκρασίες της τάξης των 40 – 64°C, καθώς και τα πεδία Λιθοτόπου Ηράκλειας, με θερμοκρασίες που κυμαίνονται μεταξύ 40 – 75°C. Σε επίπεδο ευρύτερης λεκάνης απορροής, καταγράφονται επίσης τα γεωθερμικά πεδία Σιδηροκάστρου και Αγκίστρου, με αντίστοιχα θερμοκρασιακά εύρη, καθώς και η γεωθερμική περιοχή Ιβήρων Αχινού Μαυροθάλασσας, η οποία παρουσιάζει θερμοκρασίες της τάξης των 51°C σε βάθος περίπου 560 m, χωρίς ωστόσο να έχει χαρακτηρισθεί έως σήμερα επίσημα ως γεωθερμικό πεδίο.
Ακροπόταμος Καβάλας: Ρηχά θερμά ρευστά και βαθύτερες προσδοκίες
Η περιοχή μελέτης του Ακροποτάμου Καβάλας αναπτύσσεται στη νότια παράκτια ζώνη της Περιφερειακής Ενότητας Καβάλας, κατά μήκος του Στρυμονικού Κόλπου, ο οποίος αποτελεί τη θαλάσσια προέκταση της λεκάνης του ποταμού Στρυμόνα προς τα νοτιοανατολικά. Η γεωλογική δομή της περιοχής, που χαρακτηρίζεται από τεκτονικές ανυψώσεις και συστήματα ρηγμάτων κοντά στις σημερινές εκβολές του Στρυμόνα, επηρεάζει τη γεωθερμική της εικόνα.
Σύμφωνα με τα διαθέσιμα στοιχεία της ΕΑΓΜΕ, η περιοχή εντάσσεται σε ευρύτερη γεωθερμική ενότητα που συνδέεται με τη λεκάνη του Στρυμόνα και τον Στρυμονικό Κόλπο. Στην παράκτια ζώνη του Ακροποτάμου έχει αναγνωρισθεί γεωθερμικό πεδίο ενδιαφέροντος,χωρικής έκτασης τοπικού , το οποίο χαρακτηρίζεται από την παρουσία θερμών γεωθερμικών ρευστών σε σχετικά μικρά βάθη. Στο πεδίο αυτό έχουν καταγραφεί θερμοκρασίες που κυμαίνονται γενικά μεταξύ και 90°C, ενώ τα γεωθερμικά ρευστά αντλούνται από βάθη της τάξης των 2 μέτρων, γεγονός που αποτυπώνει τον ρηχό χαρακτήρα του συστήματος και τη σύνδεσή του με τις τεκτονικές δομές της περιοχής.
Πέραν των ρηχών γεωθερμικών συστημάτων, στην ευρύτερη περιοχή του Στρυμονικού Κόλπου έχουν τεκμηριωθεί ενδείξεις αυξημένων θερμοκρασιών σε μεγαλύτερα βάθη. Οι ενδείξεις αυτές, που εντοπίζονται σε βάθη της τάξης των 1.300 m και άνω και φθάνουν σε θερμοκρασίες άνω των 120°C σε μεγαλύτερα βάθη, υποδηλώνουν την παρουσία βαθύτερου γεωθερμικού συστήματος, το οποίο εντάσσεται στο γενικό γεωθερμικό πλαίσιο της λεκάνης του Στρυμόνα, χωρίς ωστόσο να έχει διερευνηθεί ή οριοθετηθεί σε επίπεδο επιμέρους πεδίου εντός της περιοχής μελέτης.
Συνολικά, η υφιστάμενη γεωθερμική εικόνα του Ακροποτάμου Καβάλας χαρακτηρίζεται από την παρουσία περιορισμένης έκτασης γεωθερμικού πεδίου τοπικού ενδιαφέροντος, με σχετικά υψηλές θερμοκρασίες σε μικρά βάθη, καθώς και από τεκμηριωμένες ενδείξεις βαθύτερου γεωθερμικού συστήματος στο πλαίσιο της ευρύτερης γεωθερμικής ενότητας της λεκάνης του Στρυμόνα και του Στρυμονικού Κόλπου, χωρίς την ύπαρξη ενεργού καθεστώτος εκμετάλλευσης εντός της περιοχής μελέτης. Η περαιτέρω ερευνητική διερεύνηση και επιβεβαίωση των θερμοκρασιών και του δυναμικού της περιοχής θα μπορούσε να οδηγήσει σε μελλοντική αναβάθμισή της
Νέστος: Το πεδίο που δείχνει αναβάθμιση σε εθνικού ενδιαφέροντος
Στο δυτικό τμήμα της λεκάνης του Δέλτα ποταμού Νέστου έχουν καταγραφεί θερμοκρασίες της τάξης των 122 °C σε βάθος περίπου 1.377 μέτρων, που αντιστοιχούν σε υψηλή γεωθερμική βαθμίδα. Επιπλέον, ισοτοπικά γεωθερμόμετρα και δεδομένα από γεωτρήσεις υδρογονανθράκων παρέχουν ενδείξεις για την ύπαρξη θερμικού πεδίου σε μεγαλύτερα βάθη.
Στην περιοχή της λεκάνης του Δέλτα του ποταμού Νέστου έχουν αναγνωριστεί, βάσει των διαθέσιμων στοιχείων της ΕΑΓΜΕ, δύο γεωθερμικά πεδία τοπικού ενδιαφέροντος, τα οποία εντοπίζονται εκατέρωθεν της κοίτης του ποταμού. Ανατολικά του Νέστου αναπτύσσεται το γεωθερμικό πεδίο Νέου Ερασμίου Μαγγάνων Ξάνθης, ενώ δυτικά του ποταμού εντοπίζεται το γεωθερμικό πεδίο Ερατεινού Καβάλας Τα δύο αυτά πεδία χαρακτηρίζονται από την παρουσία γεωθερμικών ρευστών χαμηλής θερμοκρασίας, με καταγεγραμμένες τιμές έως περίπου 74°C στο πεδίο Νέου Ερασμίου Μαγγάνων και έως 78°C στο πεδίο Ερατεινού, σε βάθη που κυμαίνονται αντίστοιχα έως 500 m και 750 m.
Η κατανομή των γεωθερμικών σημείων και των γεωτρήσεων παρακολούθησης υποδηλώνει ότι η γεωθερμική δραστηριότητα σχετίζεται με τις τεκτονικές και γεωλογικές δομές της ευρύτερης περιοχής του Δέλτα. Σύμφωνα με τις διαθέσιμες γεωχημικές εκτιμήσεις, η εφαρμογή χημικών γεωθερμομέτρων σε γεωθερμικά νερά του πεδίου Νέου Ερασμίου Μαγγάνων δείχνει ότι τα βαθύτερα γεωθερμικά ρευστά ενδέχεται να αναπτύσσουν θερμοκρασίες της τάξης των 100 120°C, ενώ ισοτοπικές προσεγγίσεις υποδεικνύουν πιθανές τιμές έως περίπου 125°C.
Αντίστοιχα, για το γεωθερμικό πεδίο Ερατεινού Καβάλας, οι εκτιμήσεις για τις θερμοκρασίες των βαθύτερων ρευστών κυμαίνονται τουλάχιστον περί τους 90°C, με ορισμένες μεθοδολογικές προσεγγίσεις να υποδεικνύουν υψηλότερες τιμές, οι οποίες ωστόσο αξιολογούνται με επιφύλαξη λόγω της φύσης των γεωθερμομετρικών μεθόδων. Η δυτική πλευρά της λεκάνης του Νέστου, και ειδικότερα η περιοχή της Χρυσούπολης, παρουσιάζει αυξημένη γεωθερμική βαθμίδα, γεγονός που αποδίδεται στη γεωλογική δομή της Ροδοπικής Μάζας και στην παρουσία γρανιτικών και μεταμορφωμένων σχηματισμών του υποβάθρου.
Στο γεωθερμικό πεδίο Ερατεινού Καβάλας, αυξημένες θερμοκρασιακές τιμές έχουν καταγραφεί σε ζώνες τεκτονικής ανύψωσης του υποβάθρου, όπου γεωτρήσεις έρευνας έχουν καταδείξει συνεχή αύξηση της θερμοκρασίας με το βάθος, με μετρημένες τιμές που προσεγγίζουν τους 120°C σε βάθη άνω των 1.300 m Συνολικά, η λεκάνη του Δέλτα Νέστου χαρακτηρίζεται από την ύπαρξη καταγεγραμμένων γεωθερμικών πεδίων τοπικού ενδιαφέροντος, καθώς και από ενδείξεις αυξημένων θερμικών συνθηκών σε μεγαλύτερα βάθη, οι οποίες συνδέονται με τη γεωλογική δομή και την τεκτονική εξέλιξη της περιοχής. Η περαιτέρω ερευνητική διερεύνηση και επιβεβαίωση των θερμοκρασιών και του δυναμικού της περιοχής θα μπορούσε να οδηγήσει σε μελλοντική αναβάθμισή της σε πεδίο
Έβρος: Θερμοκρασίες έως 145°C και ισχυρές ενδείξεις βαθιού δυναμικού
Η Λεκάνη Δέλτα του ποταμού Έβρου έχει ήδη αναγνωρισθεί γεωθερμικό πεδίο ενδιαφέροντος με θερμοκρασίες ρευστών που προσεγγίζουν τους 99 βαθμούς Κελσίου , ενώ τα αποτελέσματα γεωχημικών και ισοτοπικών γεωθερμομέτρων καθώς και δεδομένα από βαθιές γεωτρήσεις υδρογονανθράκων, υποδεικνύουν την πιθανότητα ύπαρξης βαθύτερων θερμών ζωνών, με καταγεγραμμένες θερμοκρασίες που υπερβαίνουν τους 145 βαθμούς Κελσίου σε βάθη άνω των 4.000 μ. Η γεωλογική εξέλιξη της περιοχής, η σύνδεσή της με την ηφαιστειακή δραστηριότητα και τα μαγματικά σώματα που σχετίζονται με την παραγωγή θερμότητας και η ύπαρξη εκτεταμένων υδροφόρων σχηματισμών καθιστούν την Λεκάνη του Έβρου ιδιαίτερα ευνοϊκή για την ανάπτυξη γεωθερμικών συστημάτων.
Ειδικότερα, στη δυτική πλευρά της λεκάνης του Δέλτα Έβρου εντοπίζεται το γεωθερμικό πεδίο χαμηλής θερμοκρασίας Αρίστηνου Αλεξανδρούπολης, το οποίο έχει χαρακτηρισθεί ως γεωθερμικό. πεδίο τοπικού ενδιαφέροντος. Ωστόσο, στο πεδίο αυτό έχουν καταγραφεί γεωθερμικά ρευστά με θερμοκρασίες που φθάνουν έως περίπου 99°C, σε βάθη της τάξης των 450 470 m. Η παρουσία του πεδίου τεκμηριώνεται από γεωτρήσεις και από στοιχεία παρακολούθησης γεωθερμικών σημείων της ΕΑΓΜΕ.
Σε μικρή απόσταση ανατολικά του πεδίου Αρίστηνου απαντούν επίσης οι θερμές πηγές Τραϊανούπολης, με θερμοκρασίες νερών περίπου 50°C, οι οποίες εντάσσονται στο ίδιο ευρύτερο γεωθερμικό περιβάλλον. Σύμφωνα με στοιχεία της ΕΑΓΜΕ, η εφαρμογή χημικών και ισοτοπικών γεωθερμομέτρων στα γεωθερμικά νερά της περιοχής υποδεικνύει ότι τα βαθύτερα γεωθερμικά ρευστά ενδέχεται να εμφανίζουν υψηλότερες θερμοκρασίες σε σχέση με αυτές που καταγράφονται στα ρηχά βάθη.
Για το πεδίο Αρίστηνου, εκτιμώμενες θερμοκρασίες των βαθύτερων ρευστών κυμαίνονται γενικά στην περιοχή των 130 150°C, ενώ για τα γεωθερμικά νερά της Τραϊανούπολης οι αντίστοιχες εκτιμήσεις φθάνουν τοπικά σε ακόμη υψηλότερες τιμές. Επισημαίνεται ότι οι εκτιμήσεις αυτές έχουν ενδεικτικό χαρακτήρα, καθώς βασίζονται στη χημική σύσταση των ρευστών και επηρεάζονται από διεργασίες αλληλεπίδρασης νερού πετρώματος. Η γεωθερμική εικόνα της λεκάνης του Δέλτα Έβρου συμπληρώνεται από δεδομένα βαθιών γεωτρήσεων έρευνας υδρογονανθράκων που έχουν πραγματοποιηθεί εντός και περιμετρικά της περιοχής. Έχουν καταγραφεί θερμοκρασίες που υπερβαίνουν τους 100°C σε βάθη μεγαλύτερα των 2.500 με μέσες τιμές γεωθερμικής βαθμίδας της τάξης των 30 35°C/km.
Τα στοιχεία αυτά επιβεβαιώνουν την παρουσία αυξημένου γεωθερμικού δυναμικού σε περιφερειακή κλίμακα. Συνολικά, η Λεκάνη του Δέλτα Έβρου παρουσιάζει τεκμηριωμένη παρουσία γεωθερμικών συστημάτων χαμηλής θερμοκρασίας, καθώς και ενδείξεις βαθύτερων θερμικών συνθηκών, όπως προκύπτει από δεδομένα γεωτρήσεων και μετρήσεις θερμοκρασίας που έχουν συγκεντρωθεί από την ΕΑΓΜΕ. Η περαιτέρω ερευνητική διερεύνηση και επιβεβαίωση των θερμοκρασιών και του δυναμικού της περιοχής θα μπορούσε να οδηγήσει σε μελλοντική αναβάθμισή της σε πεδίο
Σαμοθράκη: Οι θερμές πηγές που κρατούν «ζωντανό» το ενδιαφέρον
Στη Σαμοθράκη καταγράφονται σημαντικές επιφανειακές γεωθερμικές εκδηλώσεις, κυρίως με τη μορφή θερμών πηγών στο βόρειο τμήμα του νησιού, στις περιοχές Θέρμων και Ψαρόθερμων. Οι πηγές αυτές αποδίδουν νερά θερμοκρασίας της τάξης των 35 58°C, γεγονός που υποδηλώνει την παρουσία ενεργού υδροθερμικού συστήματος σε τοπική κλίμακα. Σύμφωνα με στοιχεία της ΕΑΓΜΕ, στην περιοχή των θερμών πηγών έχουν πραγματοποιηθεί περιορισμένες ρηχές γεωτρήσεις (βάθους έως περίπου 120 m), κοντά στις υφιστάμενες λουτροθεραπευτικές εγκαταστάσεις.
Οι γεωτρήσεις αυτές παρουσίασαν υψηλές παροχές και αυξημένες θερμοκρασίες ρευστών, γεγονός που ενισχύει την ένδειξη ανοδικής μεταφοράς θερμότητας μέσω ρηξιγενών δομών. Παρά την έντονη παρουσία επιφανειακών γεωθερμικών εκδηλώσεων, δεν έχει μέχρι σήμερα οριοθετηθεί θεσμοθετημένο γεωθερμικό πεδίο στη Σαμοθράκη, ούτε έχει πραγματοποιηθεί συστηματική γεωθερμική έρευνα σε ευρύτερη χωρική κλίμακα.
Η γεωθερμική δραστηριότητα εμφανίζεται να έχει τοπικό και σημειακό χαρακτήρα, χωρίς να τεκμηριώνεται εκτεταμένη γεωθερμική ανωμαλία σε επίπεδο νησιού. Εντούτοις, εκτιμήσεις που βασίζονται σε εφαρμογές χημικών και ισοτοπικών γεωθερμομέτρων υποδεικνύουν ότι τα βαθύτερα γεωθερμικά ρευστά της περιοχής ενδέχεται να εμφανίζουν θερμοκρασίες σημαντικά υψηλότερες, γεγονός που κατατάσσει την περιοχή των Θερμών Σαμοθράκης στις περιοχές δυνητικού ενδιαφέροντος για γεωθερμικά συστήματα μέσων θερμοκρασιών, σε ερευνητικό επίπεδο. Συνολικά, η Σαμοθράκη παρουσιάζει ενδείξεις γεωθερμικού δυναμικού τοπικής κλίμακας, κυρίως συνδεδεμένου με φυσικές θερμές πηγές, χωρίς ωστόσο να υφίσταται μέχρι σήμερα τεκμηριωμένο ή αξιοποιούμενο γεωθερμικό πεδίο, γεγονός που καθιστά αναγκαία οποιαδήποτε μελλοντική διερεύνηση να πραγματοποιηθεί σε στοχευμένο και σταδιακό επίπεδο.
Νότια Χίος: Το γεωθερμικό στοίχημα των Νενήτων
Στην περιοχή μελέτης της Νότιας Χίου έχει καταγραφεί γεωθερμικό ενδιαφέρον ήδη από προκαταρκτικές έρευνες που πραγματοποιήθηκαν στα τέλη της δεκαετίας του 1980. Σύμφωνα με τα δεδομένα της ΕΑΓΜΕ, στην Κεντρική και Νότια Χίο έχουν αναγνωρισθεί δύο γεωθερμικά πεδία τοπικού ενδιαφέροντος, εκ των οποίων για την περιοχή μελέτης ιδιαίτερη σημασία παρουσιάζει το γεωθερμικό πεδίο Νενήτων, το οποίο εντοπίζεται στο νότιο τμήμα του νησιού.
Σε αυτό έχουν πραγματοποιηθεί ερευνητικές εργασίες σε σχετικά εκτεταμένη περιοχή, με τη διάνοιξη ερευνητικών γεωτρήσεων μικρής και μεγαλύτερης διαμέτρου. Από τα διαθέσιμα δεδομένα προκύπτει η παρουσία γεωθερμικών ρευστών θερμοκρασίας της τάξης των 80 με 83°C, τα οποία εντοπίζονται σε βάθη περίπου 300 μέτρα, γεγονός που κατατάσσει το πεδίο στα συστήματα τοπικού ενδιαφέροντος ενδείξεις αυξημένων θερμικών συνθηκών σε μεγαλύτερα βάθη.
Η γεωθερμική δραστηριότητα της περιοχής συνδέεται με την ανάπτυξη ιζηματογενών σχηματισμών και με τεκτονικές δομές που διευκολύνουν την κυκλοφορία και άνοδο θερμών ρευστών. Σύμφωνα με εκτιμήσεις που βασίζονται στην εφαρμογή χημικών γεωθερμομέτρων, τα βαθύτερα γεωθερμικά ρευστά της περιοχής ενδέχεται να εμφανίζουν θερμοκρασίες σημαντικά υψηλότερες από εκείνες που καταγράφονται στους ρηχούς ταμιευτήρες, με πιθανές τιμές της τάξης των 100 και 150°C. Οι εκτιμήσεις αυτές έχουν ενδεικτικό χαρακτήρα και δεν συνιστούν τεκμηρίωση οριοθετημένου γεωθερμικού πεδίου, ωστόσο υποδεικνύουν την ύπαρξη ευνοϊκών θερμικών συνθηκών σε μεγαλύτερα βάθη.
Συνολικά, η Νότια Χίος παρουσιάζει τεκμηριωμένη παρουσία γεωθερμικού πεδίου στην περιοχή των Νενήτων, καθώς και ενδείξεις αυξημένου γεωθερμικού δυναμικού σε βαθύτερα επίπεδα. Παρά ταύτα, μέχρι σήμερα δεν έχει θεσμοθετηθεί ή αξιοποιηθεί γεωθερμικό πεδίο στην περιοχή μελέτης, ενώ η υφιστάμενη γνώση βασίζεται σε περιορισμένης κλίμακας ερευνητικά δεδομένα και εκτιμήσεις, οι οποίες χρήζουν περαιτέρω διερεύνησης σε επίπεδο μελλοντικού σχεδιασμού. Η περαιτέρω ερευνητική διερεύνηση και επιβεβαίωση των θερμοκρασιών και του δυναμικού της περιοχής θα μπορούσε να οδηγήσει σε μελλοντική αναβάθμισή της.
Σπερχειός: Από τις Θερμοπύλες στα Καμένα Βούρλα
Η περιοχή μελέτης της λεκάνης του ποταμού Σπερχειού εκτείνεται από τα ανάντη τμήματα δυτικά της Λαμίας έως το εκβολικό σύστημα του ποταμού στον Μαλιακό Κόλπο και περιλαμβάνει τόσο το πεδινό παραποτάμιο σύστημα του Σπερχειού όσο και την παράκτια ζώνη του Μαλιακού. Η περιοχή παρουσιάζει έντονη γεωθερμική δραστηριότητα, η οποία αποτυπώνεται από τη συγκέντρωση θερμών πηγών, γεωθερμικών σημείων και σταθμών παρακολούθησης, όπως προκύπτει από τα χαρτογραφικά δεδομένα της ΕΑΓΜΕ. Στο δυτικό και κεντρικό τμήμα της λεκάνης, στην ευρύτερη περιοχή Θερμοπυλών Δαμάστας Γοργοποτάμου, έχουν καταγραφεί πολυάριθμες θερμές πηγές και γεωθερμικές εκδηλώσεις, με θερμοκρασίες νερών που κυμαίνονται γενικά μεταξύ 30 και 40°C.
Οι εκδηλώσεις αυτές συνδέονται με την ενεργή τεκτονική της περιοχής και τη μεταφορά θερμότητας μέσω ρηξιγενών ζωνών, γεγονός που υποδηλώνει την ανάπτυξη ρηχών γεωθερμικών συστημάτων. Στο ανατολικό τμήμα της περιοχής μελέτης, κατά μήκος της νότιας ακτογραμμής του Μαλιακού Κόλπου και ειδικότερα στην περιοχή Καμένων Βούρλων, αναπτύσσεται γεωθερμικό πεδίο τοπικού ενδιαφέροντος, το οποίο αποτελεί ένα από τα πλέον γνωστά και τεκμηριωμένα γεωθερμικά συστήματα της χώρας.
Στο πεδίο αυτό έχουν καταγραφεί θερμοκρασίες γεωθερμικών ρευστών που φθάνουν και υπερβαίνουν τους 70–80°C, σε σχετικά μικρά βάθη, γεγονός που αποτυπώνει την έντονη γεωθερμική δραστηριότητα της περιοχής. Η παρουσία πολυάριθμων γεωθερμικών σημείων, γεωτρήσεων και πηγών καταγράφεται συστηματικά στο Εθνικό Μητρώο Γεωθερμικών Σημείων της ΕΑΓΜΕ. Παράλληλα, τα χαρτογραφικά δεδομένα υπεδάφιων θερμοκρασιών και θερμικής ροής καταδεικνύουν ότι η ευρύτερη ζώνη του Μαλιακού Κόλπου παρουσιάζει αυξημένες τιμές θερμικής ροής σε περιφερειακή κλίμακα, γεγονός που υποδηλώνει την ύπαρξη ευνοϊκών συνθηκών για την ανάπτυξη γεωθερμικών συστημάτων όχι μόνο ρηχού αλλά και μεγαλύτερου βάθους.
Οι ενδείξεις αυτές ενισχύονται από μετρήσεις θερμοκρασίας σε γεωτρήσεις της ευρύτερης περιοχής, όπου παρατηρείται σταθερή αύξηση της θερμοκρασίας με το βάθος. Συνολικά, η λεκάνη του ποταμού Σπερχειού χαρακτηρίζεται από την παρουσία εκτεταμένων γεωθερμικών εκδηλώσεων τοπικού ενδιαφέροντος, με χωρική συγκέντρωση τόσο στο εσωτερικό της λεκάνης όσο και στην παράκτια ζώνη του Μαλιακού Κόλπου. Η περαιτέρω ερευνητική διερεύνηση και επιβεβαίωση των θερμοκρασιών και του δυναμικού της περιοχής θα μπορούσε να οδηγήσει σε μελλοντική αναβάθμισή της ενδιαφέροντος.
Γιατί η γεωθερμία μένει πίσω παρά το υψηλό δυναμικό
Η γεωθερμία θεωρείται μία από τις πλέον ευέλικτες μορφές ανανεώσιμης ενέργειας, καθώς μπορεί να αξιοποιηθεί σε πλήθος εφαρμογών, όπως η θέρμανση κατοικιών και θερμοκηπίων, τα δίκτυα τηλεθέρμανσης, αλλά και οι ιαματικές εγκαταστάσεις. Παρότι η Ελλάδα όμως διαθέτει αξιόλογο γεωθερμικό δυναμικό, η ανάπτυξη του κλάδου παραμένει μέχρι σήμερα περιορισμένη, κυρίως εξαιτίας του αυξημένου επενδυτικού ρίσκου και του υψηλού αρχικού κόστους. Στο πλαίσιο ενίσχυσης της αγοράς, η ΕΑΓΜΕ έχει καταθέσει στο ΥΠΕΝ πρόταση για τη δημιουργία ειδικού χρηματοδοτικού μηχανισμού που θα στηρίζει έργα γεωθερμίας — ιδιαίτερα όσα υλοποιούνται από δημοτικές επιχειρήσεις — προβλέποντας παράλληλα νέα επενδυτικά κίνητρα και πιο απλές αδειοδοτικές διαδικασίες. Μεταξύ των μέτρων που προτείνονται περιλαμβάνονται επιχορηγήσεις, κρατικές εγγυήσεις και μηχανισμοί διασφάλισης τιμών για τη θερμική ενέργεια.
Σε ό,τι αφορά την ηλεκτροπαραγωγή από γεωθερμικά πεδία υψηλών θερμοκρασιών, η δραστηριότητα παραμένει ουσιαστικά ανενεργή στην Ελλάδα, καθώς βασικά εμπόδια εξακολουθούν να αποτελούν η εξασφάλιση ηλεκτρικού χώρου στο δίκτυο και οι τοπικές κοινωνικές αντιδράσεις. Τα σημαντικότερα πεδία υψηλής ενθαλπίας εντοπίζονται κυρίως στο Νότιο Αιγαίο, με επίκεντρο τη Μήλο και τη Νίσυρο. Μέχρι σήμερα, η μοναδική προσπάθεια αξιοποίησης έγινε στη Μήλο, όπου λειτούργησε πιλοτικά μονάδα ισχύος 2 MW την περίοδο 1985–1989, η οποία όμως σταμάτησε λόγω τεχνικών προβλημάτων, δυσκολιών στη διαχείριση των γεωθερμικών ρευστών και αερίων, αλλά και ελλιπούς θεσμικού πλαισίου. Αντίστοιχα, τα σχέδια ανάπτυξης στη Νίσυρο δεν προχώρησαν ποτέ, εξαιτίας των έντονων αντιδράσεων των κατοίκων, που ενισχύθηκαν από την αρνητική εμπειρία της Μήλου και τις ανησυχίες για πιθανή υποβάθμιση του ηφαιστειακού τοπίου στην περιοχή των γεωτρήσεων.
Η ΔΕΗ Ανανεώσιμες ανοίγει ξανά τον δρόμο από τη Λέσβο
Τελευταία, ωστόσο, διαφαίνονται κινήσεις επανεκκίνησης. Σε προχωρημένο στάδιο βρίσκεται η κατασκευή της πρώτης πιλοτικής μονάδας γεωθερμικής ηλεκτροπαραγωγής ισχύος 250 kW από τη ΔΕΗ Ανανεώσιμες στη Λέσβο, με στόχο να ολοκληρωθεί έως το τέλος του έτους. Το έργο φιλοδοξεί να αποτελέσει «οδηγό» για μεγαλύτερες επενδύσεις στον τομέα, με επόμενο βήμα την ανάπτυξη εμπορικής μονάδας ισχύος 5 MW στο ίδιο νησί. Η εταιρεία έχει εξασφαλίσει δικαιώματα σε γεωθερμικά πεδία υψηλής θερμοκρασίας σε Λέσβο, Νίσυρο, Μέθανα και στη ζώνη Μήλου–Κιμώλου–Πολυαίγου.
