Ημέρα πένθιμη, ημέρα μνήμης η σημερινή για την Σαμοθράκη, που πλήρωσε βαρύ τίμημα στον Αγώνα για την Ελευθερία της Ελλάδας. Οφείλουμε να αποδώσουμε τιμή και την πρέπουσα αναγνώριση στο γεγονός αυτό που μέχρι σήμερα δεν είναι ούτε ευρέως γνωστό ούτε και επίσημα αναγνωρισμένο από το Ελληνικό Κοινοβούλιο , για την θυσιαστική της προσφορά στην ελληνική Ιστορία.
«Σύμφωνα με αναφορά του 1809 των δημογερόντων της Σαμοθράκης προς τη Μονή Ιβήρων, η πρωτεύουσα Χώρα είχε 350 οικογένειες και άλλες 400-450 οικογένειες κατοικούσαν στο υπόλοιπο νησί. Ο Άγγλος αξιωματικός Grenville Temple, αναφέρει ότι κατοικούσαν 3.200 άνθρωποι και ο Ε. Παπαθανασίου, εκτιμά τον προεπαναστατικό πληθυσμό του νησιού στις 4.000-4.500.
Η Σαμοθράκη βρισκόταν στα χέρια των Οθωμανών από το 1479 και παραμονές της Επανάστασης οι προεστοί μυήθηκαν στη Φιλική Εταιρεία, το έμβλημα της οποίας βρέθηκε σε δύο οικίες της Χώρας. Στις 19 Απριλίου 1821, οι κάτοικοι της Σαμοθράκης δήλωσαν στον διοικητή του νησιού ότι «του λοιπού είναι Έλληνες ελεύθεροι και κατά συνέπειαν, δεν έχουσι πλέον να πληρώσι φόρους εις τον Σουλτάνον». Παράλληλα, οι δημογέροντες Αλέξιος Αινείτης, Γεωργούδης Πεζούλας, Γεώργιος και Σάββας Χατζηγιαννάκης και Χατζηγιώργης, υποσχέθηκαν στους συντοπίτες τους ότι σύντομα θα έρθει ο ελληνικός στόλος. Αντ΄ αυτού όμως την 1η Σεπτεμβρίου 1821, έφτασαν στη Σαμοθράκη 1.000-2000 Οθωμανοί με το στόλο του σφαγέα της Χίου Καρ Αλή. Για να πεισθούν οι Σαμοθρακίτες να παραδοθούν, στάλθηκε ως μεσολαβητής στον οποίον ο Χατζηγιώργης είπε τα εξής: «Δοσίματα δεν έχουμε παρά μονάχα μολύβι και μπαρούτι. Είμαστε Έλληνες και προτιμούμε να πεθάνουμε παρά να είμαστε σκλάβοι».
Ο οθωμανικός στρατός συγκρούστηκε με τους Σαμοθρακίτες στη Χώρα, στις θέσεις Μύλοι και Σταυρί και στα υψώματα «Κούκου» και «Βριχού». Σύντομα, όμως, οι Έλληνες κατάλαβαν ότι οποιαδήποτε αντίδραση ήταν μάταιη και κρύφτηκαν σε δύσβατες τοποθεσίες του νησιού, ενώ περίπου 500 κατάφεραν να διαφύγουν μέσω θαλάσσης. Οι Οθωμανοί, διαδίδοντας ότι θα παραχωρούσαν αμνηστία, απέκλεισαν στη Χώρα τους Έλληνες και αφού επέλεξαν 700 εξ αυτών, τους δολοφόνησαν. Τη σφαγή ακολούθησαν και άλλες, ενώ αναφέρονται συγκλονιστικές ιστορίες γυναικών που για να μην πέσουν στα χέρια των Τούρκων ρίχνονταν με τα παιδιά τους σε γκρεμούς.
Γύρω στις 2.000 ήταν τα άμεσα θύματα των σφαγών, 1.800-2.000 άτομα έγιναν σκλάβοι, ενώ οι Σαμοθρακίτες πρόκριτοι κρεμάστηκαν από τους ιστούς των πλοίων του Γαλαξιδίου που είχε αιχμαλωτίσει ο οθωμανικός στόλος.
Ο Ίωνας Δραγούμης, ο οποίος ήταν στις αρχές του 20ου αιώνα πρόξενος στην Αλεξανδρούπολη, έφερε στο φως συγκλονιστικά στοιχεία για το Ολοκαύτωμα της Σαμοθράκης, ενώ έφερε το λογχισμένο Ευαγγέλιο, στο Εθνολογικό Μουσείο Αθηνών και ένα αντίγραφο του χειρογράφου της Ακολουθίας που έγραψε το 1843 ο μοναχός Ιάκωβος για τους πέντε Νεομάρτυρες του νησιού (Εμμανουήλ, Μιχαήλ, Θεόδωρος, Γεώργιος και Γεώργιος) που μαρτύρησαν και δολοφονήθηκαν @@@@@@@@@@το 1837 αφού επέστρεψαν στην Ορθοδοξία.
Η σφαγή της Σαμοθράκης έγινε γνωστή στην Ευρώπη το 1824 από το βιβλίο του Pouqueville «Histoire de la Regeneration de la Grèce» όπου αναφέρονται τα εξής γράφει: «Η φρίκη κι ο θάνατος απλώνονται σ’ ολόκληρο το νησί. Οι άνδρες αποκεφαλίζονται, εκτός από μερικούς που τους φυλάγουν, για να τους κρεμάσουν στα κατάρτια πλοίων, όταν θα γυρίζουν στην Κωνσταντινούπολη. Αλυσοδεμένους τους φέρνουν μαζί με τις αθώες οικογένειές τους στα πλοία και τους στοιβάζουν μαζί με σωρούς κεφαλιών προορισμένων να κοσμήσουν την πύλη σαραγιού. Φριχτός φόρος, οι γυναίκες που ήταν καταδικασμένες να μπουν στα κακόφημα σπίτια καταφέρνουν να μετριαστεί η ποινή τους, χάρη στην απληστία των δεσποτών τους που τις πούλησαν μαζί με τα παιδιά τους στην αγορά του Σουλτανιέ Καλεσί. Ακόμη οι Τούρκοι δεν ξέχασαν να στοιβάξουν σε σωρούς τα κομμένα κεφάλια κάτω από τα παράθυρα του Γάλλου υποπρόξενου».
Το βιβλίο ενέπνευσε τον Auguste Vinchon που φιλοτέχνησε τον πίνακα “Après le Massacre de Samothrace” το 1827, πίνακας που βρίσκεται στο Λούβρο.
Ο φιλέλληνας George Jarvis, ήταν μέλος του πληρώματος ελληνικού πλοίου, με καπετάνιο τον Μ. Τομπάζη, όταν κατέπλευσε στη Σαμοθράκη το 1822: «Οι Τούρκοι έχουν καταστρέψει αυτό τον τόπο, πήραν όλα τα βοοειδή από το νησί και αρκετούς από τους κατοίκους που έγιναν σκλάβοι… πλέον μόνο 200 φτωχοί, κακόμοιροι Έλληνες κατοικούν σ’ αυτό».
Ο Φίνλεϊ, στην «Ιστορία της Ελληνικής Επανάστασης» (1861) γράφει: πως «ήταν αδύνατο να υποθέσει κανείς ότι αυτοί οι άνθρωποι που σφαγιάστηκαν είχαν διαπράξει κάποιο έγκλημα που να αξίζει μία τόσο σκληρή τιμωρία», ενώ ο L. Lacroix στο έργο του «Iles de la Grece» (1861) σημειώνει πως «οι Τούρκοι κατερήμωσαν ασπλάχνως την νήσον ταύτην εν τω υπέρ ανεξαρτησίας αγώνι». Μετά τη σφαγή της Σαμοθράκης, στο νησί έμειναν περίπου 200 Έλληνες οι οποίοι αντιμετώπισαν και τις ληστρικές επιδρομές. Ο Grenville Temple στο έργο του «Travels» ( 1834) γράφει πως «το νησί ξανακατοικήθηκε και για κάμποσο καιρό ευημερούσε, όταν σώματα Αρναούτηδων …εισέβαλαν στο νησί σκορπίζοντας γύρω τους τον θάνατο και την ερήμωση», ενώ ο F. Murhard στο βιβλίο του «Genalde», συμπληρώνει ότι «πριν από λίγο καιρό αποβιβάστηκε εδώ μια άγρια ομάδα Αλβανών και γέμισε με φόβο και τρόμο τους κατοίκους».
Το ολοκαύτωμα της Σαμοθράκης ήταν και παραμένει ένα άγνωστο γεγονός της Επανάστασης. Ενδεικτικά και μόνο σημειώνεται ότι η σφαγή απουσιάζει από τις αναφορές για τις μεγάλες καταστροφές κατά τη διάρκεια του Αγώνα και ότι μόλις το 1980, η Ακαδημία Αθηνών τίμησε το νησί με το χρυσό μετάλλιο για «… κατά τους Αγώνες της Εθνεγερσίας Ολοκαύτωμα…»
Θ.Μαλκιδης
Πολιτιστικός Σύλλογος Σαμοθρακης ΣΑΟΝΗΣΟΣ (facebook)
Αναρτήσεις για την ημέρα Αθ. Βίτσα και Ν. Γαλατούμου
Αθανάσιος Βίτσας
Σαμοθράκη: 1η Σεπτεμβρίου 1821
Σαν σήμερα, την 1η Σεπτεμβρίου 1821, ο τουρκικός στόλος κατέστρεψε ολοσχερώς τη Σαμοθράκη, προχωρώντας στη γενική σφαγή και αιχμαλωσία του πληθυσμού.
Η πλειονότητα του άρρενος πληθυσμού χάθηκε, ενώ τα γυναικόπαιδα αιχμαλωτίστηκαν για να πουληθούν στα σκλαβοπάζαρα. Το νησί παραδόθηκε στις φλόγες και ερήμωσε.
Παρά τη βαθιά πληγή και την πολυετή ερήμωση, το νησί κατοικήθηκε ξανά χρόνια αργότερα από ανθρώπους που επέστρεψαν ή έφτασαν από άλλες περιοχές για να ξαναχτίσουν τη ζωή τους.
Η τραγωδία του νησιού καταγράφηκε από περιηγητές και αποτυπώθηκε στην τέχνη, διατηρώντας ζωντανή την ιστορία μιας από τις πιο άγνωστες καταστροφές της εποχής.
Η ελάχιστη πράξη ευθύνης απέναντι σε όσους χάθηκαν είναι να γνωρίζουμε πώς γράφτηκε η ιστορία αυτού του τόπου, κρατώντας τα γεγονότα καθαρά στη μνήμη μας.
Αθανάσιος Βίτσας (facebook) — Ζούμε Σαμοθράκη (facebook)
Νίκος Γαλατούμος
Η Σαμοθράκη δεν χρειάζεται διχασμό. Χρειάζεται υπευθυνότητα, σοβαρότητα και σεβασμό στην ιστορία της.
Σήμερα, 1η Σεπτεμβρίου, η Σαμοθράκη τιμά τη μνήμη των ανθρώπων της που θυσιάστηκαν και σφαγιάστηκαν από τους Οθωμανούς στην περιοχή του Εφκά.
Τιμά τη μνήμη των εκατοντάδων Σαμοθρακιωτών που χάθηκαν και κρατά ζωντανή την ιστορική μνήμη ενός τόπου που έχει γνωρίσει κατοχές, διωγμούς και μεγάλες δοκιμασίες.
Η Σαμοθράκη γνώρισε την οθωμανική κατοχή, αλλά και στη νεότερη ιστορία της την κατοχή από Βουλγάρους και άλλους κατακτητές.
Και στις 19 Οκτωβρίου τιμούμε την απελευθέρωση της Σαμοθράκης από τους Τούρκους.
Αυτά δεν είναι απλώς ημερομηνίες.
Είναι η ιστορία μας, η μνήμη των προγόνων μας και η ταυτότητα του τόπου μας.
Απόσπασμα ανάρτησης Νίκος Γαλατούμος (facebook) — Ζούμε Σαμοθράκη (facebook)
Διαδικτυακή πρεμιέρα της ταινίας «ΠΕΝΤΕ» για τα 205 χρόνια από το Ολοκαύτωμα
Με αφορμή τη συμπλήρωση 205 ετών από το Ολοκαύτωμα της Σαμοθράκης, την 1η Σεπτεμβρίου 1821, το Πολιτιστικό Σωματείο ΕΚΚΙΝΗΣΗ και η ARATOS FILMS προχωρούν στη διαδικτυακή πρεμιέρα της ιστορικής κινηματογραφικής ταινίας «ΠΕΝΤΕ. Το ολοκαύτωμα της Σαμοθράκης».
Η ταινία θα προβληθεί ελεύθερα την Τρίτη 1η Σεπτεμβρίου 2026, στις 18:00, μέσα από το διαδικτυακό κανάλι της ARATOS FILMS στο YouTube (@aratos), δίνοντας τη δυνατότητα στο κοινό να παρακολουθήσει την παραγωγή που επικεντρώνεται στη συμμετοχή της Θράκης στην Ελληνική Επανάσταση του 1821 και στα δραματικά γεγονότα που ακολούθησαν στη Σαμοθράκη.
Τα γυρίσματα της ταινίας είχαν ολοκληρωθεί με αφορμή τη συμπλήρωση, το 2021, των 200 ετών από την έναρξη της Ελληνικής Επανάστασης, ενώ η φετινή διαδικτυακή προβολή πραγματοποιείται ως φόρος τιμής στα θύματα του Ολοκαυτώματος του νησιού.
Η υπόθεση μεταφέρει τον θεατή στον Απρίλιο του 1821, όταν η Επανάσταση εξαπλώνεται σε διάφορες περιοχές του ελληνικού χώρου. Στη Σαμοθράκη, οι κάτοικοι εξεγείρονται και διώχνουν την οθωμανική φρουρά, γνωρίζοντας ωστόσο ότι η κίνησή τους αναμένεται να προκαλέσει την αντίδραση των οθωμανικών αρχών.
Στο επίκεντρο βρίσκονται οι πέντε δημογέροντες του νησιού και οι δύσκολες ώρες προετοιμασίας απέναντι στην επερχόμενη σύγκρουση. Μέσα από τους χαρακτήρες των πρωταγωνιστών αποτυπώνονται η αγωνία, οι αντιδράσεις και η αποφασιστικότητα των κατοίκων μπροστά στα γεγονότα που ακολουθούν.
Παράλληλα, η ταινία παρουσιάζει την ιστορία του μαρτυρίου των Πέντε Νεομαρτύρων της Σαμοθράκης, συνδέοντας τα ιστορικά γεγονότα του 1821 με ένα σημαντικό κεφάλαιο της ιστορικής μνήμης του νησιού.
Η ελεύθερη διαδικτυακή προβολή της ταινίας στις 1 Σεπτεμβρίου εντάσσεται στις πρωτοβουλίες για τη διατήρηση της μνήμης του Ολοκαυτώματος της Σαμοθράκης, ακριβώς 205 χρόνια μετά τα γεγονότα του 1821.
